Ivo Murgia

SCOLA E TERRITÒRIU 3 De...

2009-11-23T09:24:06+01:00

SCOLA E TERRITÒRIU 3 De Pàulu Pisu Sàbudu su 7 de donniasantu in Carbònia s’est fatu unu cumbènniu de importu mannu intitulau "De s’istória furara a s’istória comenti e protagonistas". Su bellu acontèssiu, bòfiu de Mario Puddu e apariciau impari a s'assòtziu s'Àndala de Carbònia teniat cumenti e reladoris a Puddu etotu, docenti e linguista autori de ditzionàrius e grammàtigas de sardu, Salvatore Cubeddu, sociòlogu e Federico Francioni, stòricu. Is reladoris faint parti de sa Fondazione Sardegna, sa pròpia fundatzioni chi at agiudau a apariciai s'àteru cumbènniu de importu mannu fatu de pagu in Ollolai: "Sotto l’albero di Ospitone". Puddu cun sa relata Su "buco nero" de s’iscola italiana, at ammostau s'arresurtau de s'anàlisi fata asuba de unus cantu cursus de stòria in adotzioni in tres scolas mesanas, mèdias, de s'ìsula, unu de custus est su de Sàrdara, "Noi siamo la storia" - Mondadori, e un'àteru testu umperau in d-unu ginnàsiu de Carbònia. Sa relata s'at ammostau ca in custus libbrus (ma podeus de seguru nai in totu is libbrus de scola), sa stòria nosta no est contada. Calincunu fueddu, ma no sempri, asuba de sa civiltadi de is nuraxis e pratigamenti nudda àteru. Candu aparessit su fueddu Sardegna est giai sempri in funtzioni de sa stòria de is àterus e bortas meda contant po fintzas fàulas mannas. Sa prus eclatanti est cussa chi narat ca in s'edadi de is Judex, Giudici-re, sa Sardìnnia fiat genovesa e pisana, trastochendi aici unus 400 annus de stòria prus che dìnnia. Civiltadi chi iat prodùsiu prendas che sa Carta de Logu, lei de is prus modernas de s'Europa de su tempus, unu tempus anca Marianu IV, Judex e babbu de Lionora de Arborea, iat afranchiu po lei totu is serbidoris-mesu scraus candu bona parti de s'Europa fut ancora imboddiada in su scuriori de su feudalèsimu. Cubeddu invècias cun sa relata "Lo studio della storia nella formazione della coscienza di un popolo" at fueddau de s'importu po unu pòpulu su connosci sa stòria cosa sua e spricau poita est chi sa nosta no dd'agataus in scola. Una relata chi si fait cumprendi cosas medas e chi si fait sucai su feli: su pigai cuscièntzia de certas chistionis podit essi unu pagheddu cumenti de nci arrui de suncunas spollaus, in s'ierru, aintru de unu corropu de àcua frida che sa nii. Sa relata de Francioni "A tempos de Giommaria Angioy" est apitzus de custu grandu personàgiu de s'acabbu de su 1700 e primus annus de su 1800, chi a unu certu tretu de sa furriada de is sardus contras a savojas e feudatàrius iat ghiau is sardus. Una furriada chi at connotu una partecipatzioni populari chi no tenit cunfrontu in nisciuna àtera parti de Itàlia avedali. Agataus in scola calincunu acinnu a custus tempus de grandu importu po is sardus? Provai a biri bosàterus etotu me is libbrus chi seguramenti teneis ancora in domu. Sa chistioni est: funt is stòricus inniorantis ca no scint o ddu est calincuna àtera arrexoni? A merì s’est spoddiau su dibbàtidu: leaders indipendentistas e àterus aproliaus po circai de biri is cosas de un'àtera prospetiva. Chi un’ataciada dda depu fai est po su tropu tempus lassau a is polìtigus ca ant furau tempus meda a s’arrexonada. Podeis ascurtai e biri siat is relatas che is interbentus in custu giassu. Chi eis a tenni sa passièntzia de biri custus vìdeus de interessu stravanau, provai a arrespundi a sa domanda innoi asuta. Si parrit normali chi sa scola sigat a cuai a fillus nostus sa stòria insoru? De unu pagheddu de tempus in sa scola de Sàrdara aintru de su consillu de istitutu, màssimu òrganu collegiali de custa istitutzioni, babbus e mammas funt domandendi, cunfromma a is leis de stadu e regioni de acostai a su programma ministeriali de stòria cussu de sa terra nosta. Is leis giai ddu previdint. Abetendi chi si ndi scidit sa Regioni Sarda, de sempri dormida asuba de custas chistionis, seus me is manus de cuscièntzia de sa classi docenti de Sàrdara. Spetat a maistus e professoris a detzidi chi est cosa de profetu sighiri a cuai a fillus nostus sa stòria insoru (e lìngua e cultura prus in generali). Tocat a issus a detzidi chi est unu beni o unu mali po fillus nostus a ddus agiudai a pigai cuscièntzia de su chi funt o sighiri a ddus fai castiai sceti a su mundu e a sa cultura de is àterus sighendi a ddis fai pensai ca babbus e abus insoru no ant prodùsiu una cultura dìnnia de sa scola. Tocat a sa scola a nai chi est importanti chi fillus nostus potzant nai cun bantu: seu Sardu! O cun d-unu pagheddu de bregùngia e a faci in terra: purtroppo sono sardo! E cumprendi is implicatzionis mannas in tèrminis sòtziu-econòmicus po su benidori insoru. Po immoi sa scola at scritu me is finalidadis educativas de su POF: "privilegiare percorsi che valorizzino la storia, la lingua e la cultura della Sardegna al fine di fornire una piena consapevolezza del proprio codice identitario". Est giai calincuna cosa chi si fait castiai cun ogus de speru. Eus a biri chi at a preni de cuntènnius custus printzìpius o chi invècias ant a abarrai sceti fueddus mortus e scavuaus in d-unu arrogu de paperi a fai cumpangia a sa cuscièntzia de is sardus cuada in su scuriori de s'innioràntzia. Apu a fai sciri cumenti at a acabbai sa chistioni.

Pubblicato da is4morus | Commenti

OCANNU SA PASCHIXEDHA S’AT A...

2009-11-23T09:07:57+01:00

OCANNU SA PASCHIXEDHA S’AT A PARRI DE PRUS CHE UNA CARÈSIMA De Francu De Fabiis Ecunumia. Paschixedha marigosa meda, su 75 po centu de is treixesimas ant a èssiri papadas de bullus e stangus. Prus de 35 milliardus in prus in sa busta paga po Paschixedha, ma nimancu 10 milliardus a dispositzioni po strinas, biaxus, cenonis e de porri stugiai. Is treixesimas de su 2009 matucant de su 2,6 po centu ogus a su 2008, ma allabant “Adusbef e Federconsumatori” prus de 75 po centu de su tanti de dinai si nci at a bessiri in stangus, bullus, mutuus e arratas. Is cràculus de is duus assòtzius de is afitianus scoviant ca is treixesimas chi iant a èssiri pagadas fra tres cidas s’acùcurant a 35,2 milliardus, 900 millionis in prus de s’annu passau: 10,2 milliardus iant a andai a is pinsionaus; 9,1 a is trabballadoris pùbrigus e 15,9 milliardus a is trabballadoris privaus. Abarrat pagu po afestai. Ma, allabant is presidentis Èlliu Lanuti e Arrosariu Trafiletti: “apustis de un annu tostau, cun is prètzius sèmpiri prus carus e aumentus po sa sprecullatzioni chi ant sperrau is goràngius de is famìllias custrintas a s’indepidai po arrennèsciri a bivi, cun un s’aciunta de pèrdida in prus de sa sa possibbilidadi de comporai, at a abarrai pagu meda po afestai”. De custus 35,2 milliardus, difatis, 26,3 ant a èssiri “ingùrtius” de totu is scadèntzias chi costumaus a tènniri po su mesi de Paschixedha, chentza de contai “is aumentus chentza de pàsiu chi funt cumentzaus a Gennaxu 2009 cun is prètzius de is autuarrugas (si bidit ca fintzas custus contus funt cuntinentallis), de sa bintzina, bullus, stangus, tarsu, billetus aeriupurtuallis”. In spètzia 4,9 milliardus, si nd’ant a bolai in is assiguratzionis de is màchinas; 2,5 milliardus ant a srebiri po prèstitus e arratas; 1,7 milliardus ant a acabbai in su stangu po s’Arrai TV; 6,1 milliardus ant a andai a apoderai is mutuus de sa domu; 3,8 milliardus ant a èssiri imperaus po is bullus de is màchinas e motocicretas e 7,3 milliardus ant a èssiri papaus de is bulletas e serbìtzius vàrius. A s’acabbu, in busciaca s’ant a abarrai sceti 8,9 millardus de francus, bolit narri prus pagu de unu cuartu: “una misèria chi no at a srebiri a torrai a agiudai is còmporas” allabant is duus assòtzius, ca funt abetendisia unu smenguamentu, in s’ìnteris de is duas cidas intramesu de Paschixedha e annu nou, de su 7,9 po centu, bistu ca “assumancu tres famìllias apitzus de cuàturu ant a smenguai is còmporas po mori de sa situatzioni ecunòmiga pagu sigura”. Chentza de craculai ca, narant Lanutti e Trafiletti arresendi is nùmurus donaus de su Bangu d’Itàllia, s’ancada a s’indepidamentu de is famìllias s’est casi allobada in dexi annus, in s’ìnteris s’arrichesa est smenguada de 264 milliardus in d-unu annu, andendi de 3.764 milliardus a 3.500 milliardus de francus. Ainnantis de custas chistionis, intzandus, Adusbef e Federconsumatori torrant a pregontai unu bonus fiscali de 1.500 francus po is arrendas prus bàscias de 25.000 francus. Arrogu liau de sa pàgini domu de Tìscali, craca innoi po brintai in custu giassu.

Pubblicato da is4morus | Commenti

ADIOSU A ELISEO SPIGA Si-ndi est...

2009-11-22T11:55:54+01:00

ADIOSU A ELISEO SPIGA Si-ndi est andau custas diis Eliseu Spiga, intelletuali, scridori e sindacalista impenniau in milli batallas po sa cultura e po sa dinnidadi de sa terra sua. Polìticu e patriotu sardu fut unu de is chi ant fundau sa Cunfederatzioni Sindacali Sarda; in su giassu cosa insoru funt arregordendi-ddu. Adiosu Eliseu. CSS

Pubblicato da is4morus | Commenti (1)

ARREGORDAI-SI-NDI 9 Sa de 9 puntadas...

2009-11-21T09:49:30+01:00

ARREGORDAI-SI-NDI 9 Sa de 9 puntadas de su primu tocu, oi arrexonaus de poesia in sardu in mètrica e a versus scapus, de su connotu e de is diis de oi. Cun nosu nci at a essi Marcu Melis, su cantadori cuartesu. Apuntamentu a is 4 in Radio Press; sms 3400644033.

Pubblicato da is4morus | Commenti

ELLUS E CANTU! Su dèpidu est su...

2009-11-21T09:46:12+01:00

ELLUS E CANTU! Su dèpidu est su dèpidu, no est crocoriga De Francu De Fabiis In is Usa su dèpidu pùbrigu at sodigau su luminaxu de is 12.000 milliardus. In su mercau de is domus sa “insolvency rate” de su bangu “Fannie Mae” apitzus de is prèstitus cumercialis de is mecapropiedadis est ampuau a su 0,60 po centu. “Parole, parole, parole…” cantàt Mina unu pagu de tempus a oi. Unu “refrain”, o torrada, chi siat a porri imperai a is medas, tropus, maneras de narri de aici: “sa crisi est acabada” o a su “peus est adhia de nosu”. Ellus, totus tenint custa speràntzia. Ma lassendi arrui is fuedhus, prusapestu, nci funt torra medas chistionis chi s’iant a dèpiri fàiri incarrerai cun meda prudèntzia. Intramesu de custas nci funt is acadessimentus de su mercau de is domus ameriganu, in spètzia de cudhu cumerciali. In custu mori est su “Wall Street Juornal”, chi no si podit de seguru tzerriai unu fòlliu “catastrofista”, arremonat unus cantu nùmurus de importu mannu apitzus de is contus ecunòmigus de “Fannie Mae” e de “Freddie Mac”, is duus, entis, o bangus parastadalis, chi funt is crais de su sistema segundàriu de is mutuus po is domus de millionis e millionis de tzius e tzias chi de sangunau faint “Smith”. Ebbenis su “deliquency rate” o “tasso d’insolvenza” de is fidus po is mecapropiedadis, de “Fannie Mae” a s’acabbu de Cabudanni est lòmpiu a su 0,62 po centu, contras a su 0,16 po centu de s’annu passau. Unu brìnchidu chi est donau, fintzas e su prus, de s’andada in peus de su mercau de is domus. Chi bolit amostai, in prus, un'àteru tanti arriferiu a “Freddie Mac”: in s’ìnteris de su màssimu lugori de su “housing commercial market”, in su 2007, su sòtziu teniat mutuus nous po 180 milliardus de dòllarus in arrelata a domus noas; sa mitadi de custus, imoi, funti protestaus. Is timorias de “Havard” e de sa “Fed”. Sa situatzioni, ellus, no est de is bonas. Chi brintant in difircutadi custas duas sotziedadis parastadalis in su apoderai is fidus po comporai domus s’iat a porri frimai su mercau etotu; “Chentza de su trabballu de sighiu de “Fannie Mae” e “Freddie Mac”, at scritu de pagu tempus s’Universidadi de Harvard, is còmporas e is bendas de domus s’iant a porri frimai”. Ma no est sceti custa numenada Universidadi a fuedhai de aici pistighintzosa; fintzas de pagu su presidenti de sa Fed de Santu Frantziscu, Janet Yellen, at nau de aici: “Is arrastus de stabbilitzazioni de su mercau de is domus est chentza de duda peruna una chistioni bona”. Ma sa disocupatzioni, in su mesi de Ladàmini, est ampuada a su 10,2 po centu. Unu “trend” pistighitzosu ca su crèsciri de is personis chi no tenint unu stipèndiu si nci podit furriai in d-una unda noa de dèpidus protestaus cun is pinnioramentus chi dhus sighint. Totu custu “iat a porri torrai a pònniri asuta de pressionis is prètzius de is domus chi funti torraus a crèsciri in is ùrtimus mesis cumenti assentat s’ìndixi dei domus Shiller”. Po tanti chi sa Yellen at tzerriau “preoccupante” in spètzia su “outlook” de su mercau cumerciali de is domus, cudhu in ca funt prus impinniaus is bangus arregionalis. Su dèpidu a stedhas e corrias….est lòmpiu a is stedhas. Chentza de si ndi scaresci, apustis, ca is entis ant arriciu prus de 110 milliardus de dòllarus de su guvernu de Washington po dhas sarbai. A pentzai a àteras innitzionis de dinai est trabballosu meda. Pròpiu oi, difatis, s’esegutivu at pùbrigau s’ùrtimu tanti de su dèpidu pùbrigu. Sighendi cantu at nau su dipartimentu de s’Aschisòrgiu Usa, su dèpidu at sodigau su luminaxu de is 12 milla milliardus de dòllarus. A su de 16 de Donniasantu 2009 est de 12.031,30 de milliardus contras a is 11.999,51 milliardus de su mesi de Cabudanni de su 2008. De su primu de Donniasantu 2009 s’indepidamentu est ammanniau de prus de 138 millardus e si stait acostiendi allèsturu a su tretu de 12.104 milliardus, casi 80 po centu de su PIL Usa de su 2008, autoritzau de su Cungressu, su guvernu. Un’àteru tanti chi amostat cumenti, a bortas, s’arrealidadi est atesu meda de is “parole, parole, parole, soltanto parole….”. Artìgulu liau de “Su Soli24ORAS on line”, de Mèrcunis 18 Donniasantu. Craca innoi po biri s’arrogu originalli, mancai innoi nc’est sceti s’arresùmini. Chi boleis lìgiri àterus arrogus de finàntzias allirgas ameriganas brintai: Custu primu artìgulu de finàntzias est stètiu liau de su giorronnalli cuntinentalli “Su Curreu de su meria”. Custu segundu artìgulu de finàntzias est liau de su giorronnalli on line “Su Solli 24ORAS”.

Pubblicato da is4morus | Commenti (3)

LINU TALLORU IN CUNTZERTU Po notesta...

2009-11-20T09:27:00+01:00

LINU TALLORU IN CUNTZERTU Po notesta no si perdais su cuntzertu de Linu Talloru in Assèmini, a is 8 e mesu in su 'Spazio Arka' de 'Via Tevere'. Su programa previdit sonadas a ghitarra sarda de su connotu e torradas a arrangiai puru. Calidadi e spàssiu assigurau. Chi tenestis àtera cosa de fai no ddoi andeis prus e baxei anche Linu! Linu Talloru

Pubblicato da is4morus | Commenti

SU MUTETU 3 Est lòmpiu a sa de...

2009-11-20T09:20:00+01:00

SU MUTETU 3 Est lòmpiu a sa de tres editzionis su cuncursu cuartesu po mutetus. Su bandu ddu agatais in su situ istitutzionali de su comunu campidanesu. Nci at tempus finsas a su 4 de mesi de idas. Cuartu

Pubblicato da is4morus | Commenti

CURSU DE SARDU IN PULA Chi seis...

2009-11-19T13:26:00+01:00

CURSU DE SARDU IN PULA Chi seis interessaus est inghitzau de pagu unu cursu de sardu in Pula puru. Totu is scedas ddas agatais in su situ de su comunu. Pula

Pubblicato da is4morus | Commenti

ARTÌCULU DE OLIVIERO...

2009-11-19T09:33:00+01:00

ARTÌCULU DE OLIVIERO NIOI S'arrecumandu custu artìculu de Oliviero Nioi chi est bessiu unas cantu cidas a oi in s'arrevista 'Làcanas'. Fueddat de sa genètica de is sardus e a mei mi parit de grandu interessu. Genti meda si-ddu iat a depi ligi po si-ndi scidai de su sonnu... Oliviero Nioi

Pubblicato da is4morus | Commenti (2)

CURSU E SCOLA Labai su comunicau de...

2009-11-18T09:52:14+01:00

CURSU E SCOLA Labai su comunicau de una scola de Ceraxus: Lunis su 16 de donniasantu est cumentzau unu cursu de sardu in sa scola de Ceraxus (I cìrculu). Totu is maistas e is professoras podint pigai parti e in prus, cumenti ascurtadoris, sa genti puru. No si pàgat nudda e po ndi sciri de prus tòcat a tzerriai a sa segreteria de scola, tel. 070.85.08.26. Giai chi seus arrexonendi de scolas, mirai una circulari in sardu de custa scola de Su Masu.

Pubblicato da is4morus | Commenti